Kościół

Pierwsza wiadomość o świątyni przy grodzie spycimierskim pochodzi z roku 1106/7 i została zanotowana przez Galla Anonima, który wspominał abpa gnieźnieńskiego Marcina. Sam kościół musiał być zatem postawiony wcześniej. Nic o tej świątyni nie wiemy poza tym, co napisał Gall: była drewniana z podcieniami.

Druga świątynia, ufundowana prawdopodobnie przez abpa gnieźnieńskiego po 1347 r., była konsekrowana, o czym świadczyły ślady na ścianach. W 1612 r. musiała już być bardzo stara, gdyż nawet najstarsi ludzie nie pamiętali, pod jakim wezwaniem była stawiana. Krótko przed tym rokiem wstawiono do niej nowy ołtarz pw. Matki Boskiej Częstochowskiej.

W XVIII i XIX wieku

W aktach wizytacyjnych z 1728 r. podano, że świątynia jest pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, a dzień jej dedykacji obchodzono w niedzielę po św. Franciszku. Był to kościół drewniany, podłużnie orientowany, z wieżyczką-sygnaturką pośrodku. Trzeci ołtarz pod wezwaniem św. Onufrego wstawiono w 1728 r. W 1779 r. stan kościoła określono jako najmizerniejszy. Ściany były pokrzywione, sufit stary. Choć z jednej strony przedłużono i naprawiono dach z gontów, sygnaturka i zakrystia pozostawały w opłakanym stanie. W ołtarzu głównym pod wezwaniem Krzyża Św. znajdował się malowany, ze złoceniami, wizerunek Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Był on otoczony szczególnym kultem jako słynący łaskami, o czym świadczyły liczne wota dziękczynne, które złupili najeźdźcy szwedzcy i złodzieje.

Zły stan świątyni sprawił, że w 1780 r. bp koadiutator kamieniecki Jan Mikołaj z Dembowej Góry Dembowski, wizytator kolegiaty uniejowskiej, działając z upoważnienia abpa Antoniego Kazimierza Ostrowskiego, polecił seniorowi mansjonarzy Wieczorkiewiczowi wystawienie nowej świątyni w Spycimierzu. Pewne pieniądze były już wtedy zebrane i zdeponowane u kanonika uniejowskiego – Szteina. Brakujące fundusze miała dostarczyć sprzedaż srebra, zapewne z wot.

Nową świątynię zbudowano dość szybko – w latach 1783-84. Wtedy też prawdopodobnie przeniesiono tu dzwonnicę z Uniejowa. Stanął wówczas kościół drewniany (częściowo z drewna modrzewiowego), na podmurówce, bez żadnej kaplicy, z sygnaturką w kształcie kopuły. Pośrodku świątyni znajdowała się niewielka wieża. Poświęcenia kościoła dokonał ks. Jan Pigłosiewicz, kanonik uniejowski, na mocy upoważnienia konsystorza łowickiego. Ten kościół otrzymał prawdopodobnie stare wyposażenie oraz to same wezwanie. Ołtarz główny z bardzo zniszczoną figurą Chrystusa ukrzyżowanego pomalowany był na czarno i złocony. Stanęły też dwie figury: św. Wojciecha i św. Stanisława. Po prawej stronie w ołtarzu św. Onufrego umieszczono wizerunek św. Marii Magdaleny. Obok ambony, po lewej stronie znajdował się ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej, a w jego górnej części umieszczono obraz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. W 1863 r. srebrny krzyż przeznaczono na fundusz powstania listopadowego. Świątynia była dobrze wyposażona w paramenty liturgiczne. Ten wystrój zmienił się dopiero na początku XX w.

parafia-stara

W XX wieku

W 1920 r. wstawiono nowy krucyfiks, a stary umieszczono w tzw. ogrójcu. W prawym ołtarzu w 1929 r. umieszczono obraz Serca Jezusowego, który ufundowała Józefa Dzieciątkowska. Zasłaniany on był obrazem św. Onufrego. W lewym ołtarzu zamontowano obraz św. Józefa, którym zasłaniano wizerunek Czarnej Madonny. Wtedy też przeprowadzono renowację zewnętrznej strony świątyni.

II wojna światowa

Druga wojna światowa to ciemny okres w dziejach świątyni i parafii. Tak to opisuje jedna z parafianek: Jawią sie przed moimi oczami obrazy chwil pełnych grozy, strachu, m.in. dramatyczne sceny grabieży naszego kościoła parafialnego. Nie pamiętam jaki to był rok, miesiąc i dzień (1943), ale niewątpliwie był to dzień wielkiego bólu w całej parafii, także w naszej rodzinie. Przy kościele w Śpicimierzu stał wielki drabiniasty wóz, zaprzężony w dwa kare konie. Kościół był otwarty: wynoszono sprzęty kościelne – sztandary, feretrony, krzyże i inne rzeczy. Nie pamiętam, kto to robił. W mojej pamięci pozostały dwie osoby: komisarz niemiecki i Polak z naszej parafii, który znał „ich” mowę. Ów komisarz trzymał monstrancję i usiłował wyłamywać z niej promienie, ale mu się to nie udawało… Przy wozie kręciło się kilkoro wystraszonych dzieci… Polak obecny przy grabieży ukradkiem, kiedy tylko się dało, podawał nam przeznaczone do wywiezienia przedmioty… Rodzice siedzieli smutni i zapłakani. Tato powiedział: „Sądny dzień! Może Bóg da, że kiedyś jeszcze będzie kościół i te przedmioty się przydadzą!”… Kościół w Śpicimierzu rozebrano, a z materiału rozbiórkowego wybudowano w Uniejowie „szlachtuz” – ubojnię zwierząt (s. Hanna Klata, Było – nie minęło. Gawęda o Śpicimierzu w: Ład Boży, dodatek do wydania Niedzieli nr 16/2000, s. 3).

Okres powojenny

W maju 1945 r. przybywa do Spycimierza ks. Henryk Wieczorek. W latach 1945-46 postawiono świątynię drewnianą i pod dawnym wezwaniem. W 1948 r. dobudowano wieżę. W latach 1977-83 poddano ją gruntownej renowacji. Ołtarze boczne sprowadzono ze Skęczniewa.

Trzeba pamiętać, że drewniany kościół powojenny był zbudowany w trudnym okresie, z materiałów dostępnych w tamtym czasie, i nie przedstawiał zbyt dużej wartości architektonicznej. Dlatego też, kiedy pochodzący ze Spycimierza Józef Gawłowski składa ofiarę na budowę kaplicy pogrzebowej na cmentarzu, rodzi się pomysł budowy nowej murowanej świątyni.

Czasy najnowsze

Obecna świątynia powstała w latach 1986-1992 dzięki staraniom ks. proboszcza Wojciecha Krzywańskiego i przy dużym zaangażowaniu parafian oraz pochodzącego z tej parafii o. Floriana Pełki SI. Nowy kościół powstał wg projektu mgra inż. Jana Kopydłowskiego z Poznania. Jest murowany z cegły i pokryty blachą miedzianą. Polichromia to fresk mokry i sgrafitto wg projektu Gizeli Klaryski z Torunia i Jerzego Pasternaka z Krakowa. Freski nawiązują do wezwania świątyni i tysiącletniej obecności Kościoła w dziejach narodu polskiego.

W nastawę ołtarza głównego wkomponowano elementy wystroju dawnego kościoła, m.in. rzeźby: Bóg Ojciec (pocz. XVIII w.), Chrystus Ukrzyżowany (XVII/XVIII w.), figury Maryi, św. Jana Ewangelisty, św. Piotra i Pawła (XVIII w.), a także św. Stanisława Biskupa (poł. XVIII w.) i św. Floriana (XVII/XVIII w.). Poświęcenia świątyni dokonał ówczesny ordynariusz włocławski ks. bp Bronisław Dembowski 13 października 1992 r. W kościele znajduje się szczególny dar papieski – marmurowe popiersie papieża Polaka, dzieło włoskiego artysty Albino Sirsiego, i relikwie Krwi Św. Jana Pawła II.

jpII-parafia